» » «ӨШ АЛЫЎ» дың қурбанлары

«ӨШ АЛЫЎ» дың қурбанлары

«ӨШ АЛЫЎ» дың қурбанлары
«ӨШ АЛЫЎ» дың қурбанлары
ДЕРЕКЛЕСИЎ ТАРИЙХҚА ЖАТ ЕМЕС

80-жыллар... Шымбай қалалық Киров атындағы орта мектепте (ҳәзирги 40-санлы мектеп) муғаллим ислеп атырған жеримнен, райкомның шақырыўы ҳәм исеним билдириўи менен Шымбай районлық «Коммунизм нуры» (ҳәзирги Шымбай ҳаўазы») газетасына аўыл хожалығы бөлиминиң баслығы болып бардым.
Бундай жағдайдың бирден жүз бериўи, усы районлық газетаның аўыл хожалығы бөлиминиң баслығы Омар Тоқымбетов ҳәм журналист-хабаршы (ҚазМУниң журналистика факультетин қызыл диплом менен питкерген) Ахмет Әбдинайымовлардың исли болып, қамалып кеткенлиги себепши болды.
Ғәрезсизлик жылларында Өзбекстаннан шығатуғын ҳәм республикалық газеталарды оқысаңыз, баспасөз бетлеринде, интернеттиң социаллық тармақларында «Балық басынан ширийди...»ден баслап бәри бар. Оларда басшы бола турып, мәмлекетлик мәптен, жеке мәпин үстин қойып, этика ҳәм нызам талапларын саналы түрде бузып атырғанлардың ислери қараланып атыр. Аўа, барлық нәрсениң басланыўы ҳәм ақыры бар. Қупия сақланған сыр, барып-барып, мәлим болып, дуйым-журтқа масқара қылады. Бирең-сараң жүз берип атырған буныңдай өз басымшалықларға төтепки берип, маўасасыз гүрес жүргизбесек, бунысыз социал-экономикалық, мәдений турмыстың барлық тараўларын реформаластырыў қыйын кешеди.
Бүгинги ғәрезсизлигимиздиң ғәниймет демлеринде, биз усындай әзиз инсанлардың зорабанлыққа ушараса да әдиллик ушын гүресип, жазықсыз жазаланған кәсиплеслеримиз болған журналистлер туўралы халқымызды таныстырсақ, ертеңги наўқыран әўладты ғәрезсизлик идеялары, азаматлық ҳәм улыўмалық инсаныйлық қәдириятлар руўхында тәрбиялаўда ибарат болады, деп ойлаймыз.
...Ўақыя күтилмеген жағдайда жүдә тез, зор пәт пенен ҳәўиж алып кетти. Бәринен де әдебий лақабы менен сол ўақыттағы областлық партия комитетине жазылған алақандай арза-хат себепши болды. Хат авторы Шымбай районның социаллық-экономикалық раўажланыўында кем дегенде 15-20 жыл артта қалғанлығын, дийқаншылықта алмаслап егиў еңгизилмей атырғаны, пахта, салы, шарўашылық өнимлерин таярлаўда қосып жазыўлар ҳүким сүрип, ағайиншилик басым өткерип атырғанлығы анық жазылған еди...
Қулласы, айыплаўлар жүдә аўыр болды. Сол аўқамның ўақтындағы ҳуқық қорғаў уйымларының жуўапкерли хызметкерлери хат авторының изине жалаңаяқланып түсип, сол жыллардағы «Правда» газетасы, «Муштум» журналы ҳәм басқа да газета-журналларда шыққан критикалық мақалаларды да дизип, О.Тоқымбетовты дөҳметши, жәмийетлик қәўипли адам екенлигин сыпатлаў ушын дәлийллерди бузып көрсетиўге жан-тәни менен киристи.
Июнь айы басланды... О.Тоқымбетов республикалық парткомиссия тәрепинен партия қатарынан өширилди. О.Тоқымбетов үйине қайтыўдан-ақ санкция алған критика ушын қуўдалаў машинасы, толық қуўаты менен изинен келгенин де аңғармады. Пыт-сытына қарамай, «алып кетти». Бул ўақыя 1981-жылы 16-июнь күни еди. Арадан еки күн өтиўден-ақ, оған рус тилинде шығатуғын республикалық газета арқалы «Дөҳметши», район турмысынан ажыралған, домалақ хат устасы» усаған нәлет тамғалары басылды.
Сол ўақыттағы райкомның биринши секретарының сөзи: — Омар Тоқымбетовқа ҳеш қандай жеке даўым жоқ еди. Районның экономикасы раўажланыўдан көп жылларға артта қалған, деп айыплапты. Кемшиликлер бар еди, әлбетте, жетискенликлер де аз емес еди. Бундай нуқсанлар тек биз де емес, басқа районларда да болды. Бизден жоқарыдағылар улыўма өсимди талап ететуғын еди ҳәм биз буны тәмийинледик. Жоқары хызмет орынларын ағайинлерине, яр-досларына бөлистирип берген, деп айыплады. Прокуратураға қысым еткеним жоқ, тергеў жумысларына араласпадым, ондай ҳуқыққа ийе емес те едим.
Аўа, сол аўқамның зорабанлық қысымына ушырап, жети перзенттиң тәғдирин ойлап, (олардың генжетайы - қызалағы сонда, енди ғана еки жасқа толған еди). О.Тоқымбетовты айыплы болмаса да мойынлаўға мәжбүр етти. Қулласы, соқырға таяқ услатқандай қылды. Нәтийжеде журналисти, оның шаңарағын көп айлар даўамында азап шегиўге, сергизданлыққа дуўшар етти. Аса қайғы-ғам ақыбетинде О.Тоқымбетовтың ҳаялы аўыр кеселге шатылып, арадан көп өтпей қайтыс болды.
— Түрмеде де қарап жатпадым, жоқарғы шөлкемлерге наразылық хатларын жаза бердим, деп еске алады, журналист О.Тоқымбетов. Ҳақыйқатлықтың бүгилсе де, сынбайтуғынына исенимим кәмил еди. Халқымыз айтқандай, оның жақтысы қуяш нурынан өткир, өзи алтыннанда қымбат екенлигин билетуғын едим.
Арадан бир ярым жыл өткеннен соң, республикада ықлым өзгерди. Өзбекстан Компартиясы Орайлық Комитетиниң ХVI пленумында нызамлықтың бузылыўына, «еки мораль»ға сүйениўшиликке, хошаметгөйликке, кеўил аўлаўларға, бюрократларша жол тутыўға қарсы массалық гүрес дағазаланды. Бул О.Тоқымбетовқа күш-қуўат бағышлады. Үзбекстан ССР прокуратурасына суд ҳүкими бойынша наразылық хатын билдирди. Ис қайта қаралатуғын болды. Суд жуўмағында атап көрсетилгениндей, Тоқымбетов ҳеш қандай жынаятқа жол қоймағанлығы ушын ақланды. Әдалатлық жеңиске еристи. Басқаша болыўы мүмкин емес те еди.
«Қишлоқ ҳақыйқаты» газетасының 1986-жыл 11-октябрьдеги санында усы газетаның арнаўлы хабаршысы А. Ковалевтың «Өш алыў» атлы мақаласы бир бет көлеминде жәрияланып, бул мақала республикалық «Еркин Қарақалпақстан», «Вести Каракалпакстана», «Жас ленинши» ҳәм Шымбай районлық «Коммунизм нуры» (ҳәзирги «Шымбай ҳаўазы») газетасының сол жылғы 21-октябрьдеги санында (мен редактордың ўазыйпасын ўақтынша атқарыўшы едим) көширилип басыўға жоқары шөлкемлерден тапсырма болды.
«Қишлоқ ҳақыйқаты» газетасына жазған хатында О.Тоқымбетов, «Коммунизм нуры» (ҳәзирги «Шымбай ҳаўазы») газетасының басқа бир хызметкери-журналист Ахмет Әбдинаймовта қуўғынға ҳәм қысым астына алынғанын жазған еди. Дым ғана гүнасыз бул журналист (оны О.Тоқымбетовты жоқары шөлкемлерге жазып, қорғап алып қалады, деп уйымластырылғанлығы кейин мәлим болды) жынаят жуўапкершилигине тартылып, судланды.
Хош, А.Әбдинайымов пенен қандай ҳәдийсе болып өтти. 1980-жылдың сентябринде А.Әбдинайымов аў мылтығын сатып алыў ушын милициядан оған рухсатнама берилди. Буннан кейин ол киши калибрли мылтықлы болып, есапта турды. Усы жылы 13-декабрь күни жураналист А.Әбдинайымов районлық ишки ислер бөлими баслығы алдына келип, көбинесе үйде болмайтуғынлығы себепли, мылтықты сақлаўдан қәўипленип отырғанын, оны урлап кетиў мүмкиншилигин айтты. Себеби, ол жалғыз жасайтуғын еди. Жуўапкерли хызметкерге мылтықты барып алып келиў ҳәм бөлимде сақлаўды тапсырды. Тап усылай исленди де…
Бир неше ай өтти. «Правда» газетасында «Чудеса Чимбая», «Муштум» журналында ҳәм республикалық «Совет Қарақалпақстаны», «Вести Каракалпакстана» газеталарында шыққан критикалық мақалалары ушын журналист А.Әбдинайымов кимлергедур жақпай қалды. Бул ушын оннан баплап ғана, ҳәтте бассыныўшыларша өш алыўға кирисилди. 1981-жылдың апрелинде оны милиция бөлимине шақырып, 1980-жылы декабрь сәнесин қойып (итибар бериң) бурынғы мылтық тапсырған күнги жазылған акттиң сәнесин өзгертип қайта дүзди ҳәм оқ атыў қуралын нызамсыз сақлағанлықта айыплады. Сөйтип жынаятлы ис қозғалды. 21-июньда районлық прокуратураның жазба көрсетпеси менен А.Әбдинайымов қамаққа алынды. Исти «ҳәй-пәй» дегенше, ақырына жеткизди. Журналист А.Әбдинайымовты бир жыл еркинен айырды.
Көп узамай ақланды, оның үстине жүйкеден аўырыўлы болып, үйине келди. Жумысқа қайта тиклеген менен де, ден саўлығына байланыслы дәртке «аспады». Ол 1985-жылдың қәҳәрли қысында үйинен делбелерше шығып кетип, қайтыс қайтыс болды.
Аўа, әдалатсызлық себепли, судтың қара гүрсисине гүнасыз адамлар отырғызылған еди. Олар басшы кадрлардың бузылып кеткенлигине парықсыз, басшылықтағы әдалатсызлықларға көз жумып қарай алмайтуғынлар еди. Ҳүкимдарлар өзлерине жақпаған адамлар үстинен, ҳуқық қорғаў уйымлары басшыларынан нызамлы ҳәм нызамсыз тапсырмаларының ың-жыңсыз орынланыўын талап ететуғын еди. Ал олар болса, ғәзептен, жумсақ гүрсиден ажыралып қалыўдан қорқып сөзсиз орынлай беретуғын еди.
Әдалатлық қарар таўып журналистлер О.Тоқымбетов ҳәм А.Әбдинайымовлар ақланды. Айыпкерлер тийисли жазаларын алды. Нызам талабы усы, ўақты-сәти келип, әдалатлық түбинде салтанат табатуғынын билер едик.

Бекбай САПАРОВ,
Өзбекстан Журналистлери дөретиўшилик аўқамының ағзасы.


Бизди http:fakebook.com ҳәм http://telegram.me/jarqin_keleshek да
гүзетип барың!шаблоны для dleскачать фильмы

Пикир билдириу!

Атыныз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Кодды киритин:

Уксас материаллар:

ОҚЫҢ, БИРАҚ ЖЫЛАМАҢ! пушайман болған жигитти& ...

Мениң Анамның бир көзи жоқ еди. Мен буннан жүдә уялар едим.

Шадлы хабар «МАРД УҒЛОН» СЫЙЛЫҒЫНЫҢ ШОМАНАЙЛЫ ЛАУРЕАТЫ

Қуўанышлы хабар еситкен ҳәр бир адамды шадлыққа бөлейди.

ӨЛИГИН МОЙНЫМА САЛДЫ (Болған ўақыя изинен)

Бул ўақыяны ерте де Ташкент ўалаяты Ахангаран районы «Эйвалик» посёлкасында жазасын

КОРРУПЦИЯ ЖӘМИЙЕТ УШЫН ҚӘЎИПЛИ ИЛЛЕТ

2017-жыл 3-январь күни Өзбекстан Республикасы Президенти Ш.М.Мирзиёев тәрепинен

Бас редактор Бекбай Сапаров

САПАРОВ Бекбай Кәримбай улы ҳаққында мағлыўмат...
Сораунама
Сизге сайтымыз унады ма?
Ауа
Як
Онша емес
Болады

Хабарландырыу>> Хаммеси

ЖАЗЫЛЫЎ-2018 (И.А.Крыловтың изинен)

АЙБОЛИТ ДОКТОР: Республикалық, районлық ҳәм тараўлық, бийғәрез, мәмлекетлик емес газета-журналларға үш ай, алты айға жазылып...
Жаналыклар>> Хаммеси
Логин
Пароль
Есте саклау