» » Естен кетпес инсанлар ЭТНОНИМ ЛАҚАПЛЫ ШЫМБАЙЛЫ ЖИГИТЛЕР

Естен кетпес инсанлар ЭТНОНИМ ЛАҚАПЛЫ ШЫМБАЙЛЫ ЖИГИТЛЕР

Естен кетпес инсанлар ЭТНОНИМ ЛАҚАПЛЫ ШЫМБАЙЛЫ ЖИГИТЛЕР
Тарийхымыз бенен тәрийпимиз туўралы қаншелли айтсақ та, жазсақ та арзыйды. Ең әҳмийетлиси булар кешеги, бүгинги ҳәм ертеңги әўладлар алдындағы парызымыз екенлиги ҳақ гәп. Әзелден түркий халықларда этнонимлик лақаплар кең тарқалғанын тарийхтан билемиз. Бундай лақаплардың айырымлары сол халық ўәкиллериниң исмлерине таңылған. Мәселен, халық аўзында қалған «Аман жөги», «Алпамыс әўлады» деп аталған туқымнан шыққан Аманбай шабандоз ат шапқанда зәңгилеслерин алдап түсиретуғын шәбдеслиги ҳәм адам ойына келмейтуғын ҳийлени шебер ислеткенлиги, «Алпамыс әўлады» батырлығы себепли усылайынша лақап алған.
Бердақ атындағы ҚМУниң магистранты Г.Қанаатованың бухаралы қарақалпақлар исмине таңылған этнонимлик лақаплары ҳәм мәнислери туўралы баспасөзлерде «Әреп кемпир, «Аман жөги», «Қәлен ешкили», «Тәжимурат уйғыр» ҳәм басқалар туўралы қунлы мақала жәриялады. Мәселен, «Байман арбалы» лақаплы атама кәсибин аңлатпайды. Л.Толстова «арбалы коңырат» атамасының дөрелиўин, олардың ата-бабаларының Түркстаннан жаяў-жалпы ҳалда келмей, күш-көликли болып көшип келиўи менен байланыстырады. Ал, аты тарийх жылнамасында қалған «Дәўлетбай добал» лақабы жеке минезиндеги адырлықты аңлатқанлығын жазды.
Республикамыз аймағында «Ережеп тентек», «Палўанияз ағаш қуйрық», «Рейим шатақ» жасағанлығы, кәсибине бола Рәмберген тандыршы, Омар зергер, Абылла сандықшы, Айтжан үйши, Аманжол, Мәтнияз, Ерназар шойыншы, Өгиз жыраў, Айтбай дәў, Сапаж дәў, Абат бала, Пирнияз ийикши, Жуманияз сырнайшы, Бийбигүл қосықшы, Айсултан қосықшы, Алламурат уста, Беген уста, Базарбай мыскер ҳәм басқа да көплеген инсанлардың атларына кәсип-кәри қосылып айтылғанына тарийхымыз гуўа.
Елеберин, тарийхымыздың усындай жазылмаган бетлери бар, түрли кәсип ийелери, ўақтында республикамызға белгили бес қаланың бири Шымбайдың ғайратлы жигитлери баршылық болған. Солар туўралы да анықлық киргизип, қунлы тарийхый материал болса (ерте де «Шымбай ҳаўазы» газетасында азлап жазылды») бугинги жасларымыз да хабар табар еди. Этникалық халық аўзында қалған лақаплар пүткил халыққа таңылмай, айырым шахсларға ғана қолланылады ҳәм ол ажыратыўшылық мәниден тысқары тийкарынан ҳәзил мәнисинде де ислетиледи.
Усы көз қарастан алғанымызда, өткен әсирдиң 50-60-жылларында Шымбай қаласында түрли миллет ўәкиллери - қарақалпақ, өзбек, қазақ, кореец, қырғыз, рус, украйн, грек, башқуртлар бир-бири менен жақын қарым-қатнаста болып, ҳәттеки, қыз алысып, қыз берискен. Қала орайында пахта тазалаў, май ислеп шығарыў, кенап заводлары менен бирге тандыр, гербиш, ҳәр түрли тутыныў товарларын ислеп шығарыўшы қумбызлар ислеп турған. Қара үй соғыў кең раўаж алған. Басқа еллер арасындағы саўда-сатық жумыслары жақсы жолға қойылған.Усы жерде 40-автокәрханада халық хожалық жүклерин ҳәп заматта белгиленген орынларға жеткериўде ҳәр қыйлы жумысларда ел-халқы ушын хызметлер еткен, ғайратлы, пыт-сытыңа қарамай арқасы қозса айқасып, күш сынасыўға дәс турған жигитлери де көп болған. Солардың қатарында Зийнел Имаматдийнов, лақабы-«Зийнел жилли», «Қалбай қоян», «Қалбай қызыл көз», «Әсен қара», Рейипназар Рейимов лақабы-«Рейипназар мүйтен», Әмет Есбергенов лақабы-«Әмет көсе», Отарбай Бекимбетов лақабы-«Отарбай мастерской», Жәнибек Ниетуллаев лақабы-«Жәнибек хан», Раис Файзуллаев лақабы-«Раис татар», Абылла Өтениязов лақабы-«Абылла узын», Шакир Султанов лақабы-«Шакир өзбек», Дәўлетнияз Өтениязов лақабы-«Дәўлетнияз сарт» усаған мықлы жигитлердиң болғанлығын билемиз, көзимиз көрип, гуўасы болғанбыз. Бул этнонимлик лақаплар ҳәзир қолайсыз болғанлығы менен сол дәўирде таңсық емес еди.
Шымбайлы этноним жигитлер миллий ойынларды ойнаў менен бирге арқасы қозса қумарын тарқатыў ушын оңашаға шығып өз-ара гүресип, изинде гезеклесип бири жығылғанша айқасар еди, -дер еди ертеде заманласлары.
«Ҳәр заманға бир заман» дегендей , Қытай халқының тарийхый сериалларындағыдай бир-бири менен күш сынасып, «атаман», «шеф», «аға» болыўды маба көриўи тәбийий ҳалат. Ерте жыллары 40-санлы автокәрхана Шымба йдән қабыллаў пунктинде болған.
1953-1955-жылларғы Шымбай кенаф заводы жабылғаннан соң, сол жер 40-автокәрханаға (ҳәзирги орны) бериледи. Автокәрхананы шөлкемлестириўге Головах деген рус жигити жанашырлық етип, директоры болып иследи. Кейин ала 1963-жылға шекем Оңғарбай Разбеков, Турсынбай Пирленов, Жолдасбай Аннақулов, Базарбай Пирьяров, соңғы жыллары искер жигит Дәрьябай Мәтимов директоры болды. Ҳәзирги ўақытта ЖШЖ ке аландырылды.
Бир сапары, аты белли «Зийнел жилли» менен «Отарбай мастерской» өз-ара басы писпей тартысып, изи бир күнди белгилеп, жекпе-жекке шығып күш сынасыўға алып келди, -дейди автокәрхананың сол ўақыттағы кәсиплик аўқамының баслығы Мақсет Дәўлетияров (лақабы Мақсет автошкол). Жекпе-жек «Зийнел жилли»ниң орып алынған ғаўыш атызының ишинде болады. Жекпе-жектиң тәртиби бойынша гезеклесиптурып муш пенен урып жығыў, жығылса тиймейди. Тебиў, басқа да орынсыз урып-соғыўлар болмады. Ҳақый 1дилана гүрес болды. Сондай пайытлардың биринде «Зийнел жилли» салманың бойында өсип турған еки-үш жыллық қара талды қалай болса солай суўырып алып, өрден-ыққа ылақтырып жиберди. «Отарбай мастерской» жас болып, «Зийнел жили» кекселеў еди. Күн бата ҳеш қайсысы да жеңиске ерисе алмай үйлерине тарқасты. Үстилери болса тилким-тилким, бетлери көп-көмбек болып исип кетти.
Арадан бир-еки күн өтип, оларҳеш кимге билдирмей кебирликте және мушласады, бирақ жеңиске ерисе алмай шарма-шар болады. Ақыры, олар «Қол алысып, енди қояйық, мәлеллеспейик» деп ҳеш нәрсе болмағандай болып, дос-татыў болып, узақ жыллар бойы бирге ислести.
Ҳәзирги ўақытта шымбайлылардың аўзында қалған азамталардың туўған-туўысқанлары, үрим-путақлары баршылық. Биз бул жерде оларды «урныққырлар», «төбелескишлер» де пат тағыўдан аўлақпыз. Олар сонаш күшли, дуғыжым болс ада басқаларға ҳазар бермеди, жасыүлкенлерди қәдир тутып отжаққышлық етти, досларын сыйлады, кишкенелерге баўырман болды.
Ҳәттеки, «Қалбай қоян» ,«Әсен қара»лар жумыс ислеўге жиберилген бир топар ҳаял-қызларды жол бойы ҳеш кимге уры-гәззапқа тийдирмей алып келгенине тарийхымыз гуўа. Гөне көз қәриялардың айтыўына қарағанда, усындай аты-затына сай өз дәўириниң этнонимли лақапқа ийе азаматлары ҳәр қалада, аўылларда болған деседи. Олардың тири үрим-путақлары бизиң арамызда жасап ҳәм мийне етип атыр.

Бекбай САПАРОВ, (әдебий лақабы БекКӨЗКӨРГЕН) таярлады.
Дерек: "Жарын келешек" газетасынан алынды.

Шымбайлы бул азаматлардың жақын-жуўықлары болса сүўретин, басқа да қызықлы ўақыялары ҳаққында пикир қалдырып, жазып жибериўиңизди өтинемиз.

шаблоны для dleскачать фильмы

Пикир билдириу!

Атыныз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Кодды киритин:

Уксас материаллар:

ҚУРЫЛЫСШЫ ИЙГИЛИКЛИ КӘСИП

«Ҳәр заманға, бир заман» дегендей туўылып өскен елине, ата мәкан

ҚАЙДАСЫЗ, ҚАЗЫЎШЫ ҚЫЗЛАР?

Қарақалпақстанымыздың тарийхына көз жиберсек, ерте де егислик

«КИМСЕҢ, ПЕРДЕБАЙ АРТИСТ» БОЛДЫ

Пердебай Мәмбетмуратов 1937-жылы Шымбай районында туўылды. Шымбайдың өтмишине

МИЛЛИЙ ҮРП-ӘДЕТ, ДӘСТҮРЛЕР: ҮРДИС-ҮРДИМ ...

«Салтың болса, халқың бар, Халқың болса даңқың

ЖАҢАДАН МУЗЕЙ АШЫЛДЫ

Еслеў ҳәм қәдирлеў күни алдынан Шымбай районындағы 43-санлы
Сораунама
Сизге сайтымыз унады ма?
Ауа
Як
Онша емес
Болады

Хабарландырыу>> Хаммеси

ЖАЗЫЛЫЎ-2018 (И.А.Крыловтың изинен)

АЙБОЛИТ ДОКТОР: Республикалық, районлық ҳәм тараўлық, бийғәрез, мәмлекетлик емес газета-журналларға үш ай, алты айға жазылып...
Жаналыклар>> Хаммеси
Логин
Пароль
Есте саклау